Ana içeriğe atla

Borç krizi kapıda

Kurdaki artış bankaların finansman maliyetini artırdı. Bankalar büyük proje finansman kredilerinin bir bölümünü satmaya başladı. Bireyselde de sorunlu krediler büyüyor. Bireysel kredi kartı veya kredi borcunu ödeyemeyip yasal takibe girenlerin sayısı 3 milyon 230 bin kişiyi geçti.


Türkiye’nin döviz kuru sorunu, Türk Lirası’nın değer kaybetmesi, ödemeler dengesi krizi ile ilgili endişeleri tırmandırırken, son veriler bir yandan bankaların maliyetlerinin, diğer yandan batık kredilerin arttığını gösteriyor. ABD para politikasındaki normalleşme ve kurdaki yükselişin etkisiyle fonlama maliyetlerinin daha da artması beklenirken döviz rezervlerinin krize karşı tampon görevi görmesi ise zor görünüyor.

Türk lirası yılbaşından bu yana yaklaşık yüzde 30 oranında değer yitirdi. Bu durum, Türk şirketleri ve bankalarının yabancı ve yerel para birimi borçlarının maliyetlerini kaçınılmaz şekilde artırdı. Sendikasyon kredilerinde maliyetin 30 baz puan artması bekleniyor. Yılın ilk yarısında aralarında büyük şirketlerin de olduğu gruplar bankalarla kredi yeniden yapılandırma görüşmelerini başlatmıştı. Kredi derecelendirme kuruluşları da tüm bu süreçlerin bankaların aktif kalitesinde bozulmaya işaret edebileceğini belirtiyor.

Artan borçlanma maliyetleri karşısında bankalar da yeni kaynak arayışına girdi. Reuters’ın haberinde dengeli bir kredi dağılımı yaratmak ve likidite sağlamak için Türk bankaları büyük proje finansman kredilerinin bir bölümünü yabancı bankalara satmaya başladı. Bankalar Birliği’ne göre, proje finansmanı kredileri risk bakiyesi Aralık 2017’de bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 15.6 artışla 89 milyar dolara yükseldi. Proje finansmanı amacıyla kullandırılan kredilerin yüzde 47’sini enerji, yüzde 19’unu altyapı, yüzde 11’ini gayrimenkul sektörü oluşturuyor.


Takip oranı yükselecek
Tüketime dönük büyüme politikaları ise bireysel borçlanmaları son dönemde artırdı. Bu durum batık kredileri de yükseltti. Bankalar Birliği verilerine göre Türkiye’de bireysel kredi ve kredi kartı borcunu ödemeyip borcu devam eden kişi sayısı 3 milyon 230 bin 317 kişiye ulaştı. Yılın ilk yarısında 417 bin kişi bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe girdi. Bireysel kredi borcunu ödemeyenler 432 bin kişiyi buldu.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun ekonomiyi soğutmak için açıkladığı bazı tüketici kredileri ve kredi kartlarında taksit sayılarının düşürülmesi ile ilgili taslak da eleştirilere neden oldu. BusinessHT’ye konuşan kaynaklara göre bankacılar, özellikle ihtiyaç kredilerinde vadenin 36 ay ile sınırlanmasının bireysel kredilerde takibe dönüşüm oranlarını artıracağı uyarısında bulundu. Banka temsilcilerinin konuyla ilgili BDDK ile görüşeceği ifade edildi. Bankacılık sektöründe Aralık 2017’de yüzde 2.95 olan takipteki kredi rasyosu Haziran sonunda yüzde 3.02’ye çıkmıştı. 

Rezervler alarm verdi
Son dönemde kurlardaki hızlı artış portföy yatırımlarını azaltırken rezervlerdeki erimeyi de hızlandırdı. Döviz rezervleri krizlere karşı önlem olarak biriktiriliyor. Ancak veriler, Türkiye’nin döviz rezervlerinin herhangi bir krize karşı tampon işlevi göremeyecek kadar fazla olmadığını gösteriyor. 

Bir ülkenin rezervlerinin yeterliliğini ölçmek için kullanılan en yaygın yöntemlerden biri, rezervleri kısa vadeli borç ödemeleri ile karşılaştırmak. Yüzde 100, genellikle asgari seviye olarak kabul ediliyor. Reuters’a göre bu oran, Türkiye’de 2018’e yaklaşık yüzde 90’da başladıktan sonra yıl ortalarında yüzde 74’ün biraz altına düştü. Bu seviye, borçlanma piyasalarına erişim olmadan ya da ekstra rezerv oluşturmadan, Türkiye’nin teorik olarak temerrüde düşebileceğine işaret ediyor.
9’da birine denk.
 

Türkiye’nin bir yıl içinde 180.6 milyar dolarlık borcu geri ödemesi gerekiyor. Merkez Bankası’nın net döviz rezervi ise sadece 21 milyar dolar. Buna göre Türkiye’nin net rezervleri kısa vadeli borçların ancak 9’da birini karşılıyor. 

IMF’nin geliştirdiği bir ülkenin şoklar karşısında kullanabileceği kaynakların hepsini hesaplamaya çalışan Rezerv Yeterliliği Ölçümü’ne (RAM) göre bir ülkenin RAM oranının yüzde 100 ile 150 arasında olması gerekiyor. RAM oranı 2013’ten beri her yıl azalan Türkiye şu anda yüzde 75’in altına  düşmüş durumda.

Diğer bir ölçüt olarak ülkenin rezervlerinin ithalat maliyetlerini ne süreyle karşılayabildiğine bakılıyor. Buna göre rezervlerin en az üç ay ithalatını karşılaması gerekiyor. Türkiye’deki süre son verilere göre yaklaşık beş ay civarında bulunuyor, ancak TL istikrar kazanmazsa bu süre kısalabilir.

Maliyet arttı
Kurdaki yükselişe paralel Türkiye’nin borçlanma maliyetini gösteren tahvil faizleri rekor seviyelere çıktı. İki yıllık gösterge faiz yüzde 22’ye yaklaşırken, 10 yıllık faiz yüzde 20’yi geçti. Faizlerdeki artışla birlikte Türkiye’nin kredi iflas takası primini gösteren CDS’ler de rekor üstüne rekor kırmayı sürdürüyor. “Batık Borçlar İçin Sigorta Primi” olarak da adlandırılan CDS’lerde, ülkenin dış piyasalarda sattığı tahvillerin ve bonoların ana paralarının veya faizlerinin, ülkenin güç duruma düşmesi nedeniyle ödenememesi riski sigorta ediliyor. Reuters verilerine göre Türkiye’nin 5 yıllık CDS’leri Avro bölgesi borç krizi seviyeleri olan 348 puana çıktı. Bu durum dış borçların çevrilmesini zorlaştırıyor. Beş yıllık CDS’ler Brezilya’da 213, Çin’de 61, Güney Afrika’da 183, Rusya’da 136 puanda bulunuyor. 

‘İstanbul yaklaşımı’ önerisi
Türkiye Bankalar Birliği Başkanı ve Ziraat Bankası Genel Müdürü Hüseyin Aydın, kredi yapılandırmalarıyla ilgili “Birden fazla bankanın bir firmayı yeniden refinanse etmesi gerektiğinde kurumsal duruş ve disiplin gerekiyor. İstanbul yaklaşımıyla bir dönem yapmıştık. Ülke bilançosuna katkı sağlayacak bir düzenlemeye kimse itiraz etmez” dedi.

Aydın, söz konusu açıklamasıyla kriz sinyalini de vermiş oldu. İstanbul yaklaşımı en son 2001 krizi sırasında kullanılan bir yöntem. Yöntem sorunlu kredilerin Türkiye ekonomisini tehdit etmeye başlaması üzerine kullanılmıştı. Buna göre bankalar ve üretici sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerle karşılıklı görüşmüş, kur ve faizlerdeki istikrarsızlık sonucu darboğaza giren şirketlerin borçları yeniden vadelendirilip kredilendirilmişti. Türkiye’nin IMF’den sağladığı kaynağın 3 milyar dolarlık kısmı bankaların sermayelerini güçlendirmede kullanılmıştı. Bankalara aktarılan bu kaynağın yüzde 60’ı üretici sektörlerde darboğaza giren şirketlere kredi olarak dağıtılmıştı. 




 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

IMF Karşıtı Annenin IMF Uzmanı Kızı

Cumhuriyet Halk Partisi Parti Meclisi üyeliğine seçilen Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölümü Başkanı ve IMF eski ekonomisti Doç. Dr. Selin Sayek Böke , üniversitede iktisat eğitimi alma kararının hayatının en güzel hatası olduğunu söylüyor. Anne Selin Sayek Böke ile ekonomist Selin Sayek Böke arasındaki dengeyi annesinden ilham alarak koruduğunu vurgulayan Böke, "CHP'de herkesin daha mutlu, refah içinde yaşayabileceği ekonomik ortamı sağlayacak politikalar üretilmesine katkıda bulunarak bunları somutlaştırmaya katkıda bulunacağım" diyor. Dünya Bankası ve IMF kariyerine sahip, güleryüzlü ve sıkı bir makro iktisatçı olarak bilinen Selin Sayek Böke ile CHP Parti Meclisi üyeliğinden annesi Türk Tabipler Birliği eski Başkanı Füsun Sayek ile olan ilişkisine kadar birçok konuyu masaya yatırdık. Böke, 11 yaşındayken kardeşi ile 'gazetecilik oyunu' oynadıklarını, hazırladıkları gazeteye ekonomi yazılarını yazdığını paylaşıyor. Kendisini ekonomi alanına yönle

İran, Sıtkı Ayan’dan sorulur

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve oğlu Bilal Erdoğan arasında geçtiği iddia edilen ikinci telefon görüşmesinde adı geçen işadamı Sıtkı Ayan, özellikle AKP döneminde parlayan isimlerin başında geliyor. WikiLeaks belgelerinde de adı geçen Sıtkı Ayan’ın ismi İran ile yapılan ticari anlaşmalar ve yüksek devlet teşvikleriyle anılıyor.   Sivas’ın Gölova beldesinde doğup büyüyen Sıtkı Ayan, İstanbul İmam Hatip Lisesi ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ni bitirdi. Mesleğini icra yerine petrol işine girdi. Ayan’ın, İran ve Sudan’da petrol ve doğalgaz sahalarıyla ilgili yatırımları bulunuyor. WikiLeaks belgelerine göre ABD Ankara Büyükelçiliği’nden gönderilen kripto, Başbakan Erdoğan’ın İran’daki etkinliğini ve ilişkisini ortaya koyuyordu. ABD elçiliğinin belgesinde, 22 Şubat’ta Türk gazetelerinde İran ile Türkiye arasında müşterek bir yatırım projesi imzalandığı ve buna göre kurulacak olan yeni bir doğalgaz boru hattının, İran gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacağı belirtiliy

#ParadisePapers: Off-shore biraderler

Berat ve Serhat Albayrak’ın Çalık Holding’de yönetici olduğu dönemde holdinge bağlı çok sayıda off-shore şirketi kurulmuş. Serhat Albayrak bu şirketlerden birinin bizzat direktörü. Dünyanın dört bir yanından çok sayıda politikacı ve iş insanının off-shore bağlantılarını ortaya çıkaran Paradise Papers’ta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın damadı Enerji Bakanı Berat Albayrak’ın ağabeyi Serhat Albayrak’ın da ismi geçiyor. Serhat Albayrak, belgelere göre Malta’da bir off-shore şirketle bağlantılı görünüyor. Frocks International Trading Ltd adlı şirkette Albayrak’ın yanı sıra Çalık Holding çalışanları Mehmet Gökdemir, Murat Tarı ve Şafak Karaaslan şirket yetkilileri arasında bulunuyor. Murat Tarı 2000-2005 yılları arasında Çalık Holding’de genel müdür olarak görev yaptı. Mehmet Gökdemir Çalık Holding’e bağlı GAP Tekstil yönetim kurulu üyesi, Şafak Karaaslan Çalık Holding’in dış ilişkiler sorumlusu. Serhat Albayrak da söz konusu dönemde Çalık Holding genel müdürlüğünü yürütüyordu.

Panama Belgeleri: Hayyam Bey'in cenneti

Panama belgelerine göre Hayyam Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan önce Niue’de bir şirket kurdu. Yaptığı açıklamada “Niue’nun adını bile duymadım” dedi. Panama belgelerinde, Türkiye tarihinin en büyük banka batırma olayına imzasını atan Hayyam Garipoğlu’nun da dört off-shore şirketi ile yer aldığı ortaya çıktı. Belgelere göre Garipoğlu’nun, Sümerbank davasında adı geçen Olsten Marketing Co Ltd’nin yanı sıra üç ayrı off-shore şirketi daha var. Bu şirketlerden biri Olsten Marketing’in kapatılmasından hemen sonra kurulan Niue merkezli Unitrade International Ltd olsa da Garipoğlu, Niue’nun neresi olduğunu dahi bilmediğini ifade ederek bu şirketin kendisine ait olduğunu yalanladı. Olsten, Mossfon müşterisi Sümerbank ile ilgili dava dosyasına göre Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan bir gün önce, kendisine ait olan Romania International Bank’a 8 milyon dolar transfer etti, buradan da yine kendi paravan şirketi Olsten Marketing’in hesabına aktardı. Panama belgelerine göre