Ana içeriğe atla

Büyük depresyon: Venezüella çöküşün eşiğinde

Düşen petrol fiyatları nedeniyle ekonomisi derinden sarsılan Venezüella, en az 2019’a kadar işsizlik, yüksek enflasyon, ekonomik daralmayla mücadele edecek.



Doğal kaynaklar konusunda zengin olan, dünyanın en büyük petrol ve maden yataklarına sahip Venezüella’da petrol fiyatlarının düşmesiyle hızlanan ekonomik kriz derinleşiyor. Ülkede büyüme gerilerken enflasyon ve işsizlik had safhaya ulaştı. İktisat literatüründe ‘stagflasyon’ denen bu durum, 2014 yılından beri devam ederken Uluslararası Para Fonu (IMF) tahminlerine göre 2019’a kadar durum değişmeyecek. Özetle Venezüella ekonomisi ‘büyük depresyon’a altı yıl boyunca demirleyecek. BBC’nin geçen günlerde Venezüella’dan aktardığı izlenimler, gözlerin yeniden ülke ekonomisine çevrilmesine neden oldu. BBC haberinde, ülkede bir kavanoz Nutella’nın karaborsada 15 bin bolivardan satıldığı, bu rakamın aylık asgari ücretin yarısı ettiği aktarılmıştı.

Kamulaştırma adımları
Düşük petrol fiyatlarının pek çok ekonomide ciddi problemler yaratması bir sır değil. Ancak petrol fiyatlarının düşmesi nedeniyle gelen iflasların, sağlanan tüketici yararıyla dengelenemeyeceğini gösteren en önemli ekonomilerden biri Venezüella. Venezüella, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) ikinci büyük üyesi. Ülkenin döviz gelirinin yaklaşık yüzde 95’i petrol satışlarından geliyor. Venezüella, 2014 sonlarına kadar geçen 10 yılda yüksek petrol fiyatlarından yararlanırken kamu harcamalarını artırdı. Hükümet, çeşitli kamu şirketleri kurarken madencilik, hidrokarbon, metalurji, çimento, bankacılık ve telekom gibi alanlarda faaliyet gösteren çok sayıda özel şirketi kamulaştırdı.

Eşitsizlikte düşüş
Eşitsizlikte düşüş Farklı sektörlere kaynak transferlerinin yapıldığı ‘missions’ adı verilen büyük sosyal projelerle ülkede yoksulluk ve gelir eşitsizliği azaldı. 1998’de yüzde 50 olarak kaydedilen yoksulluk oranı 2013’te yüzde 30’a düştü. Gelir eşitsizliğini gösteren gini katsayısı ise 1998’de 0.49 iken 2012’de 0.40’a geriledi. Gini katsayısı 1’e yaklaştıkça eşitsizliğin arttığı anlamına geliyor. Ancak petrol fiyatlarındaki gerileme, ülkenin gelirlerini ciddi oranda etkiledi. Venezüella’da ekonomik modelin petrol gelirlerine dayanması, gelir çeşitlendirmesi yapılmaması çöküşü hızlandırıyor.



'Yabancı devletlerle savaş'
1998’de Venezüella Devlet Başkanı seçilen Hugo Chavez, ABD hegemonyasına açık tavır alarak petrol şirketlerini kamulaştırmıştı. Chavez’in 2013’te vefatının ardından göreve gelen Devlet Başkanı Nicolas Maduro da tüm karalama kampanyalarına rağmen Chavez’in başlattığı politikalara devam etti. Yüksek enflasyonun nedenini özel sektör ve yabancı devletlerle ‘savaş’ olarak açıklayan Maduro, üretim yapmayan fabrikalara el konulacağını da söyledi. Ekonomideki kötü gidişatı sosyalist politikalara bağlayan ABD destekçisi muhalifler ülkede eylemlerini sürdürüyor. Maduro, geçen ay Amerikan merkezli Citibank’ın bir ay içerisinde Venezüella Merkez Bankası’nın hesabını kapatacaklarını kendilerine bildirdiğini de açıkladı. Venezüella’nın bu hesap üzerinden uluslararası ödemelerini yaptığı biliniyor. Ülke her an her gelişmeye gebe.

İşbirliği mesajı
Venezüella’nın Ankara Büyükelçisi Jose Gregorio Bracho Reyes’in yaptığı açıklamaya göre ise ülke, yatırım yapmak isteyen Türk işadamlarını bekliyor. Reyes, “Türkiye’nin, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi ile Venezüella’ya gelmesini ve karşılığında petrokok almasını bekliyoruz” dedi.

YATIRIM DÜŞÜYOR REZERVLER ERİYOR
IMF’nin temmuz ayında güncellediği Nisan 2016 Küresel Ekonomik Görünüm Raporu’na göre Venezüella’da tüketici fiyatları enflasyonunun bu yıl yüzde 481’e, gelecek yıl ise yüzde 1642’ye çıkması bekleniyor. IMF, bu yılın bütçe açığının milli gelire oranının yüzde 20’lere ulaşacağını tahmin ediyor. Söz konusu bütçe açığı 2013 yılında milli gelirin yaklaşık yüzde 12’sine denk geliyordu. Ülkenin 25-35 milyar dolar arasında dış finansman ihtiyacı var. Hükümet ve Merkez Bankası, 2003’ten beri sıkı döviz kontrolü uyguluyor. Bu yılın başından itibaren ikili döviz sistemine geçildi ve ülke para biriminin değeri yüzde 37 develüe edildi. Buna göre 1 dolar, 10 Venezüella Bolivarı ediyor.

Petrol fiyatlarının düşmesiyle azalan gelirlerini telafi etmek için Venezüella da altın rezervlerini eritmeye yöneldi. Ülke, Aralık 2015’te 21, bu yılın ilk altı ayında ise 79 ton altın sattı. Özel yatırımlar ve tüketim azalırken ülke ekonomisi kamu yatırımlarıyla domino ediliyor. Ekonomi geçen yıl yüzde 5.7, 2014’te yüzde 4 küçüldü. Ülke gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYH) 2015’te 515.7 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Resmi rakamlara göre 2015’te yüzde 180.9 olan enflasyonun ise daha da yükseleceği öngörülüyor.




Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

IMF Karşıtı Annenin IMF Uzmanı Kızı

Cumhuriyet Halk Partisi Parti Meclisi üyeliğine seçilen Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölümü Başkanı ve IMF eski ekonomisti Doç. Dr. Selin Sayek Böke , üniversitede iktisat eğitimi alma kararının hayatının en güzel hatası olduğunu söylüyor. Anne Selin Sayek Böke ile ekonomist Selin Sayek Böke arasındaki dengeyi annesinden ilham alarak koruduğunu vurgulayan Böke, "CHP'de herkesin daha mutlu, refah içinde yaşayabileceği ekonomik ortamı sağlayacak politikalar üretilmesine katkıda bulunarak bunları somutlaştırmaya katkıda bulunacağım" diyor. Dünya Bankası ve IMF kariyerine sahip, güleryüzlü ve sıkı bir makro iktisatçı olarak bilinen Selin Sayek Böke ile CHP Parti Meclisi üyeliğinden annesi Türk Tabipler Birliği eski Başkanı Füsun Sayek ile olan ilişkisine kadar birçok konuyu masaya yatırdık. Böke, 11 yaşındayken kardeşi ile 'gazetecilik oyunu' oynadıklarını, hazırladıkları gazeteye ekonomi yazılarını yazdığını paylaşıyor. Kendisini ekonomi alanına yönle

İran, Sıtkı Ayan’dan sorulur

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve oğlu Bilal Erdoğan arasında geçtiği iddia edilen ikinci telefon görüşmesinde adı geçen işadamı Sıtkı Ayan, özellikle AKP döneminde parlayan isimlerin başında geliyor. WikiLeaks belgelerinde de adı geçen Sıtkı Ayan’ın ismi İran ile yapılan ticari anlaşmalar ve yüksek devlet teşvikleriyle anılıyor.   Sivas’ın Gölova beldesinde doğup büyüyen Sıtkı Ayan, İstanbul İmam Hatip Lisesi ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ni bitirdi. Mesleğini icra yerine petrol işine girdi. Ayan’ın, İran ve Sudan’da petrol ve doğalgaz sahalarıyla ilgili yatırımları bulunuyor. WikiLeaks belgelerine göre ABD Ankara Büyükelçiliği’nden gönderilen kripto, Başbakan Erdoğan’ın İran’daki etkinliğini ve ilişkisini ortaya koyuyordu. ABD elçiliğinin belgesinde, 22 Şubat’ta Türk gazetelerinde İran ile Türkiye arasında müşterek bir yatırım projesi imzalandığı ve buna göre kurulacak olan yeni bir doğalgaz boru hattının, İran gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacağı belirtiliy

#ParadisePapers: Off-shore biraderler

Berat ve Serhat Albayrak’ın Çalık Holding’de yönetici olduğu dönemde holdinge bağlı çok sayıda off-shore şirketi kurulmuş. Serhat Albayrak bu şirketlerden birinin bizzat direktörü. Dünyanın dört bir yanından çok sayıda politikacı ve iş insanının off-shore bağlantılarını ortaya çıkaran Paradise Papers’ta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın damadı Enerji Bakanı Berat Albayrak’ın ağabeyi Serhat Albayrak’ın da ismi geçiyor. Serhat Albayrak, belgelere göre Malta’da bir off-shore şirketle bağlantılı görünüyor. Frocks International Trading Ltd adlı şirkette Albayrak’ın yanı sıra Çalık Holding çalışanları Mehmet Gökdemir, Murat Tarı ve Şafak Karaaslan şirket yetkilileri arasında bulunuyor. Murat Tarı 2000-2005 yılları arasında Çalık Holding’de genel müdür olarak görev yaptı. Mehmet Gökdemir Çalık Holding’e bağlı GAP Tekstil yönetim kurulu üyesi, Şafak Karaaslan Çalık Holding’in dış ilişkiler sorumlusu. Serhat Albayrak da söz konusu dönemde Çalık Holding genel müdürlüğünü yürütüyordu.

Panama Belgeleri: Hayyam Bey'in cenneti

Panama belgelerine göre Hayyam Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan önce Niue’de bir şirket kurdu. Yaptığı açıklamada “Niue’nun adını bile duymadım” dedi. Panama belgelerinde, Türkiye tarihinin en büyük banka batırma olayına imzasını atan Hayyam Garipoğlu’nun da dört off-shore şirketi ile yer aldığı ortaya çıktı. Belgelere göre Garipoğlu’nun, Sümerbank davasında adı geçen Olsten Marketing Co Ltd’nin yanı sıra üç ayrı off-shore şirketi daha var. Bu şirketlerden biri Olsten Marketing’in kapatılmasından hemen sonra kurulan Niue merkezli Unitrade International Ltd olsa da Garipoğlu, Niue’nun neresi olduğunu dahi bilmediğini ifade ederek bu şirketin kendisine ait olduğunu yalanladı. Olsten, Mossfon müşterisi Sümerbank ile ilgili dava dosyasına göre Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan bir gün önce, kendisine ait olan Romania International Bank’a 8 milyon dolar transfer etti, buradan da yine kendi paravan şirketi Olsten Marketing’in hesabına aktardı. Panama belgelerine göre