Ana içeriğe atla

Piyasa Notları: Türkiye 12 milyar dolar fakirleşecek


Rekor üstüne rekor kıran kur nedeniyle milli gelir hesapları da değişecek. Kur daha fazla yükselmezse hatta Türkiye yüzde 3.2 büyüse bile kişi başı GSYH 9 bin 85 dolara inecek.



Kurdaki son rekorlarla birlikte milli gelir de kişi başı milli gelir de eriyecek. Hükümetin hazırladığı 2016-2019 dönemine ait Orta Vadeli Program’da yapılan hesaplamalar bu yıl dolar kuru ortalamasının 2.9586 olacağı varsayımına dayanıyordu. Kur rekor üstüne rekor kırarken 18 Kasım Cuma günü 3.4080’e kadar çıktı. Yılbaşından 18 Kasım tarihine kadar hesaplandığında bu yılın ortalama dolar kuru 2.9744’e çıkıyor. Yıl sonuna kadar daha da artmaz 3.40 seviyesinde kalır varsayımı altında yıl sonunda ortalama dolar kuru 3.01’e çıkıyor. Buna göre hükümetin kur tahmini, en iyi ihtimalle gerçekleşecek kurun yaklaşık 5 kuruş altında.

Hesaplar tutmadı
Bu da gerek milli gelir gerekse kişi başı mili gelirle ilgili hesaplamaları değiştiriyor. Hükümet zaten son hazırladığı OVP’de büyüme tahminlerini düşürmüştü.

Bu yıl Türkiye’nin yüzde 3.2 büyüyeceğini hesaplayan ekonomi yönetimi, gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) Türk Lirası bazında 2 trilyon 148 milyar lira, dolar bazında 726 milyar dolar olacağını öngörüyordu. Buna göre hükümetin dolar kuru tahmini bu yıl için 2.9586 olarak belirlenmişti. Aynı hesaplamayla kişi başı GSYH öngörüsü de 9 bin 243 dolar.

GSYH düşecek
Şimdi de gerçekleşen kur oranlarıyla GSYH ile kişi başı GSYH’ye bakalım. Hükümetin tahminlerinde kullandığı nüfus 78 milyon 545 bin 927 kişi. Buna göre TL bazında kişi başı GSYH, 27 bin 347 lira. Kurun ortalama 3.01 olacağını düşünürsek dolar bazında kişi başı GSYH, 9 bin 85 dolara iniyor. Bu da hükümetin OVP tahminin 158 dolar altında. Özetle hükümetin kağıt üzerinde gösterdiğinden 158 dolar daha fakir olacağız.

GSYH için de durum değişmiyor. Hükümetin hesapladığı 726 milyar dolarlık GSYH, kur farkı nedeniyle 714 milyar dolara iniyor. Bu da ülke olarak 12 milyar dolar yoksullaşmamız anlamına geliyor.



19'uncu ekonomi
Veriler 2023’te dünyanın en büyük 10 ekonomisi arasına girmeyi hedefleyen Türkiye’nin bu yıl da 19’unculuğu garantilediğini gösteriyor. Center for Economics and Business Research’ın hazırladığı Dünya Ekonomi Ligi’nde 2014’te 798 milyar dolarlık GSYH’si ile 18. sırada olan Türkiye, 2015’te 722 milyar dolarla 19. sıraya gerilemişti. Son veriler ışığında Türkiye’nin GSYH’sinin en az 714 milyar dolara ineceği düşünüldüğünde, iki yıllık gelir kaybı 84 milyar doları buluyor. Listede Türkiye’nin altında 677 milyar dolarla İsviçre yer alıyor.

Büyümede yavaşlama sürebilir

Tabi bütün bu hesaplamaları, Türkiye’nin bu yıl yüzde 3.2 büyüyeceği ve doların 3.40 seviyesinde kalacağı varsayımları üzerinden yaptık. Oysa ekonomistlere göre, yılın üçüncü çeyreğinde Türkiye’de ekonomik daralma ihtimali güçleniyor. Bu yılın sonunda 3.2 büyüme oranını yakalamamız ise çok zor. Bunun nedenleri olarak Türkiye’nin reformlar yerine OHAL’in uzatılması, referandum, başkanlık gibi siyasi tartışmalara odaklanması gösteriliyor. Dolar kurunun da yıl sonuna kadar 3.55 seviyesini bulması bekleniyor. Dolardaki artışın ekonomik verilere olumsuz yansıyacağı da bir gerçek. Hükümetin OVP’deki yüzde 7.5 enflasyon hedefi kur artışlarından dolayı aşılabilir. Kur yüzde 10 değer kazandığında, enflasyon 1.5 puan artıyor. Enflasyon artışı da tüketimin yavaşlamasına yol açacak bir durum. Diğer yandan ihracat yapılabilmesi için ara malı ithalatı gerekiyor. Doların yükselişi ithalatı daha maliyetli hale getirecek. Yüksek döviz borcu da şirketlerin maliyetlerini artıracak. Özetle, Türkiye’nin ithalata bağımlı yapısı, şirketlerin döviz borçları ve yüksek enflasyon, ekonomide durgunluğa yol açabilir.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

IMF Karşıtı Annenin IMF Uzmanı Kızı

Cumhuriyet Halk Partisi Parti Meclisi üyeliğine seçilen Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölümü Başkanı ve IMF eski ekonomisti Doç. Dr. Selin Sayek Böke , üniversitede iktisat eğitimi alma kararının hayatının en güzel hatası olduğunu söylüyor. Anne Selin Sayek Böke ile ekonomist Selin Sayek Böke arasındaki dengeyi annesinden ilham alarak koruduğunu vurgulayan Böke, "CHP'de herkesin daha mutlu, refah içinde yaşayabileceği ekonomik ortamı sağlayacak politikalar üretilmesine katkıda bulunarak bunları somutlaştırmaya katkıda bulunacağım" diyor. Dünya Bankası ve IMF kariyerine sahip, güleryüzlü ve sıkı bir makro iktisatçı olarak bilinen Selin Sayek Böke ile CHP Parti Meclisi üyeliğinden annesi Türk Tabipler Birliği eski Başkanı Füsun Sayek ile olan ilişkisine kadar birçok konuyu masaya yatırdık. Böke, 11 yaşındayken kardeşi ile 'gazetecilik oyunu' oynadıklarını, hazırladıkları gazeteye ekonomi yazılarını yazdığını paylaşıyor. Kendisini ekonomi alanına yönle

İran, Sıtkı Ayan’dan sorulur

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve oğlu Bilal Erdoğan arasında geçtiği iddia edilen ikinci telefon görüşmesinde adı geçen işadamı Sıtkı Ayan, özellikle AKP döneminde parlayan isimlerin başında geliyor. WikiLeaks belgelerinde de adı geçen Sıtkı Ayan’ın ismi İran ile yapılan ticari anlaşmalar ve yüksek devlet teşvikleriyle anılıyor.   Sivas’ın Gölova beldesinde doğup büyüyen Sıtkı Ayan, İstanbul İmam Hatip Lisesi ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ni bitirdi. Mesleğini icra yerine petrol işine girdi. Ayan’ın, İran ve Sudan’da petrol ve doğalgaz sahalarıyla ilgili yatırımları bulunuyor. WikiLeaks belgelerine göre ABD Ankara Büyükelçiliği’nden gönderilen kripto, Başbakan Erdoğan’ın İran’daki etkinliğini ve ilişkisini ortaya koyuyordu. ABD elçiliğinin belgesinde, 22 Şubat’ta Türk gazetelerinde İran ile Türkiye arasında müşterek bir yatırım projesi imzalandığı ve buna göre kurulacak olan yeni bir doğalgaz boru hattının, İran gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacağı belirtiliy

#ParadisePapers: Off-shore biraderler

Berat ve Serhat Albayrak’ın Çalık Holding’de yönetici olduğu dönemde holdinge bağlı çok sayıda off-shore şirketi kurulmuş. Serhat Albayrak bu şirketlerden birinin bizzat direktörü. Dünyanın dört bir yanından çok sayıda politikacı ve iş insanının off-shore bağlantılarını ortaya çıkaran Paradise Papers’ta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın damadı Enerji Bakanı Berat Albayrak’ın ağabeyi Serhat Albayrak’ın da ismi geçiyor. Serhat Albayrak, belgelere göre Malta’da bir off-shore şirketle bağlantılı görünüyor. Frocks International Trading Ltd adlı şirkette Albayrak’ın yanı sıra Çalık Holding çalışanları Mehmet Gökdemir, Murat Tarı ve Şafak Karaaslan şirket yetkilileri arasında bulunuyor. Murat Tarı 2000-2005 yılları arasında Çalık Holding’de genel müdür olarak görev yaptı. Mehmet Gökdemir Çalık Holding’e bağlı GAP Tekstil yönetim kurulu üyesi, Şafak Karaaslan Çalık Holding’in dış ilişkiler sorumlusu. Serhat Albayrak da söz konusu dönemde Çalık Holding genel müdürlüğünü yürütüyordu.

Panama Belgeleri: Hayyam Bey'in cenneti

Panama belgelerine göre Hayyam Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan önce Niue’de bir şirket kurdu. Yaptığı açıklamada “Niue’nun adını bile duymadım” dedi. Panama belgelerinde, Türkiye tarihinin en büyük banka batırma olayına imzasını atan Hayyam Garipoğlu’nun da dört off-shore şirketi ile yer aldığı ortaya çıktı. Belgelere göre Garipoğlu’nun, Sümerbank davasında adı geçen Olsten Marketing Co Ltd’nin yanı sıra üç ayrı off-shore şirketi daha var. Bu şirketlerden biri Olsten Marketing’in kapatılmasından hemen sonra kurulan Niue merkezli Unitrade International Ltd olsa da Garipoğlu, Niue’nun neresi olduğunu dahi bilmediğini ifade ederek bu şirketin kendisine ait olduğunu yalanladı. Olsten, Mossfon müşterisi Sümerbank ile ilgili dava dosyasına göre Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan bir gün önce, kendisine ait olan Romania International Bank’a 8 milyon dolar transfer etti, buradan da yine kendi paravan şirketi Olsten Marketing’in hesabına aktardı. Panama belgelerine göre