Ana içeriğe atla

Virüs önlemlerinin maliyetini devlet karşılayamaz mı?

Koronavirüs salgınına karşı evde kalabilmek için devlet desteği büyük önem taşıyor. Uzmanlara göre bütçe açığı ve enflasyon ikinci planda tutulup halk sağlığı için kaynak yaratılmalı ve zorunlu ihtiyaçlar karşılanmalı.


Koronavirüs önlemleri kapsamında toplumun tüm kesimlerinin evde kalabilmesi için koruyucu önlemler gerekiyor. Vatandaşların çoğu bu nedenle kira yardımı, faturaların ertelenmesi, maaş yardımı, doğrudan destek gibi uygulamalar talep ediyor.
Peki Türkiye'de bu uygulamalar neden hayata geçirilmiyor?
"Türkiye hazırlıksız yakalandı"
DW Türkçe’ye konuşan Başkent Üniversitesi Öğretim Görevlisi ve vergi uzmanı Dr. Ozan Bingöl’e göre 163 milyar lira bütçe açığı olan Türkiye bu krize hazırlıksız yakalandı.
Tüm dünyanın zor günlerden geçtiğini vurgulayan Bingöl, Türkiye her ne kadar hazırlıksız yakalandıysa da elindeki kaynaklarla vatandaşlara destek olması gerektiği görüşünde. Bingöl, “Geçen yılın bütçe açığına baktığımızda ihtiyaç akçesini de kullandık. Tek seferlik gelirler de vardı. Yaklaşık 160-170 milyara yakın bir bütçe açığıyla kapattık. Bu yıla böyle girmiştik ama içinde bulunduğumuz dönem bütçe açığını, denk bütçeyi, mali disiplini ya da enflasyonu düşünecek bir dönem değil maalesef. İçinde bulunduğumuz dönem 83 milyon vatandaşın, her bir bireyin hayatta kalma, var olma mücadelesidir. Bu mücadeleye destek olacak kurum da devlettir” diyor.
13 milyon insanın asgari ücretle geçindiği Türkiye’de halkın sağlığını koruyabilmek için kamu tasarrufu büyük önem taşıyor. Bingöl, gelir kaybına uğrayan gerçek ihtiyaç sahiplerinin elektrik, su, doğalgaz faturaları, nakdi ihtiyaçları, temel gıda ihtiyaçları, temizlik ihtiyaçları gibi zorunlu ihtiyaçlarının devlet tarafından karşılıksız olarak karşılanması gerektiğini söylüyor.
Elektrik faturaları ertelenmedi
Türkiye'de elektrik ve doğalgaz sayaçlarının, sosyal mesafenin korunmasının mümkün olmadığı yerlerde üç ay boyunca okunmayacağı açıklandı. Ancak fatura ödemeleri ertelenmedi. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun Cuma günü açıkladığı karara göre gelecek üç ay faturaları için son iki yıllık dönemdeki ortalama tüketimler esas alınacak. Örneğin bu ay 2018 ve 2019 yılı Nisan ayı tüketimlerinin ortalaması faturalandırılacak. Sayaç okunmaya başlandığında ise gerçek tüketim değerleri üzerinden düzeltme yapılacak. Vatandaşa fazladan ödediği miktar iade edilecek. Faaliyeti durdurulan işletmeler ve karantina ve sağlık sebebiyle boşaltıldığı tespit edilen evlere fatura kesilmeyecek.
Ali Tezel
Ali Tezel
DW Türkçe’ye konuşan Sosyal Güvenlik Uzmanı Ali Tezel, uygulamayı eleştiriyor. Tezel, “Hiç harcamadığımız doğalgaz faturasını ödemek zorunda kalacağız. Umarım bu yanlış uygulamadan da bir an önce vazgeçilir” diyor.
Borçlanma ya da para basma
Başkent Üniversitesi'nden Ozan Bingöl’e göre de sosyal izolasyonu gerektiren böylesi önemli bir durumda devletin bunu sağlamak için maliyeti neyse katlanılması gerekiyor. Bingöl, "Kaynak neyse borçlanmaysa borçlanma, para basmaysa para basma. Zaten bunların hepsinin de neticede ödeyicisi halk olacaktır. En azından böyle bir dönemde halkın yanında olmak gerekir. Zaten daha sonrasında bu para basmanın karşılığında doğacak bir enflasyonsa da enflasyon vergisi olarak vatandaş bunu ödeyecek. Ya da başka bir kaynak olsa da vatandaş vergileriyle zaten finanse edecek. Ama bu dönem devletin vatandaşın yanında olmak zorunda olduğu bir dönemdir” diye konuşuyor.
Virüse karşı vatandaşın destek beklentisine karşın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Biz Bize Yeteriz” sloganıyla Pazartesi günü başlatılan bağış kampanyası sürüyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Cuma günü yaptığı açıklamaya göre, kampanya kapsamında 1 milyar 61 milyon TL toplandı.
"Olağanüstü bir dönem"
“Olağanüstü dönemlerde devlerin vatandaşlarını koruyacak politikalar uygulamalı” diyen Ali Tezel bağış kampanyasını şu sözlerle eleştiriyor: “Olağanüstü dönemlerde devletler tıpkı Avrupa’da olduğu gibi vergi almazlar, sigorta primi almazlar, elektrik su doğalgaz parası almazlar. Bunun yerine çalışamayan işe gidemeyen ve evde oturması gerekenlere de giderlerini karşılamak için para verirler. Bizde para veren olmadı ama IBAN numarası veren oldu, bir de SMS numarası veren oldu.”
Kampanyaya karşı Türkiye genelinde 76 kuruluş ve girişim de Cuma günü "Vergilerimizle sağlanan kaynaklar nerede?” sorusunu soran bir bildiri yayınladı. 
effaflık istiyoruz"
Bildiride “Ülkenin kaynakları sermayeye, yandaş vakıflara, Suriye’deki savaşa, Libya’daki savaşa, bin odalı saraya, Ahlat’taki saraya, Marmaris’teki saraya, Cumhurbaşkanının 12 uçaklık filosuna harcandı. Hazine bomboş. Şimdi ezici çoğunluğu yoksul ve emekçi kesimlerden oluşan halktan bağış yapması isteniyor. Üstelik bazı kurumlarda emekçilerden zorunlu kesinti yapılacak. Yönetimde, harcamalarda, uygulamalarda şeffaflık istiyoruz” ifadeleri kullanıldı.
Demokrasi İçin Birlik-DİB, Demokratik İslam Kongresi-DİK, Doğu-Güneydoğu Dernekleri (DGD) Platformu ve il ve ilçe yardımlaşma derneklerinin imzasıyla yayınlanan bildiride ayrıca 2020 bütçesinin yeniden düzenlenerek askeri harekatları ve büyük projeleri durdurma çağrısı yapıldı.
Ocak ayındaki Elazığ depreminden sonra da "deprem vergileri nerede” sorusu gündeme gelmiş, Cumhurbaşkanı Erdoğan “Bu tür şeylerin hesabını vermeye zamanımız yok” demişti.
Ozan Bingöl, devletin halkın ödediği vergilerle "ayakta durduğunu” belirterek “Devlet derde de kedere de mutluluğa da ortak olur. Bugün devletin kâra değil zarara ortak olma günüdür” diyor.
Bağış kampanyasına destek verenler arasında kamu bankaları ve kamu kuruluşları ilk sıralarda yer alıyor. Ancak ekonomistlere göre zaten bu kurum ve kuruluşlarının mevcut kazançları Hazine’ye gidiyor.
Bağış nasıl dağıtılacak?
Bağış kampanyasından elde edilen paranın nasıl dağıtılacağına ilişkin kriterler de henüz belirlenmiş değil. Bingöl’e göre vergilerin nereye harcandığı sorusu kadar toplanan bağışların hangi kriterlere göre dağıtılacağı da büyük önem taşıyor.
Bingöl "Bağış yapılabilir, para toplanabilir. Yardım yapılabilir. Burada asıl mesele toplanan bağışların gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaşıp ulaşmadığı, adil ve şeffaf olarak dağıtılıp dağıtılmadığı. Üç ay sonra Hazine’ye aktarılacak parayı şimdiden aktarmış olmak bir şeyi değiştirmez. Önemli olan gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaşıp ulaşmadığının kontrol edilmesidir” diye konuşuyor.
Öte yandan "Biz Bize Yeteriz Türkiyem” kampanyasına yapılan bağışların vergiden düşürülmesi imkanı bulunuyor. Ana muhalefet partisi CHP, kmpanyaya yapılan bağışların, gelir vergisi ve kurumlar vergisi matrahından indirilmemesi için Cuma günü bir kanun teklifi verdi.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

IMF Karşıtı Annenin IMF Uzmanı Kızı

Cumhuriyet Halk Partisi Parti Meclisi üyeliğine seçilen Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölümü Başkanı ve IMF eski ekonomisti Doç. Dr. Selin Sayek Böke , üniversitede iktisat eğitimi alma kararının hayatının en güzel hatası olduğunu söylüyor. Anne Selin Sayek Böke ile ekonomist Selin Sayek Böke arasındaki dengeyi annesinden ilham alarak koruduğunu vurgulayan Böke, "CHP'de herkesin daha mutlu, refah içinde yaşayabileceği ekonomik ortamı sağlayacak politikalar üretilmesine katkıda bulunarak bunları somutlaştırmaya katkıda bulunacağım" diyor. Dünya Bankası ve IMF kariyerine sahip, güleryüzlü ve sıkı bir makro iktisatçı olarak bilinen Selin Sayek Böke ile CHP Parti Meclisi üyeliğinden annesi Türk Tabipler Birliği eski Başkanı Füsun Sayek ile olan ilişkisine kadar birçok konuyu masaya yatırdık. Böke, 11 yaşındayken kardeşi ile 'gazetecilik oyunu' oynadıklarını, hazırladıkları gazeteye ekonomi yazılarını yazdığını paylaşıyor. Kendisini ekonomi alanına yönle

İran, Sıtkı Ayan’dan sorulur

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve oğlu Bilal Erdoğan arasında geçtiği iddia edilen ikinci telefon görüşmesinde adı geçen işadamı Sıtkı Ayan, özellikle AKP döneminde parlayan isimlerin başında geliyor. WikiLeaks belgelerinde de adı geçen Sıtkı Ayan’ın ismi İran ile yapılan ticari anlaşmalar ve yüksek devlet teşvikleriyle anılıyor.   Sivas’ın Gölova beldesinde doğup büyüyen Sıtkı Ayan, İstanbul İmam Hatip Lisesi ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ni bitirdi. Mesleğini icra yerine petrol işine girdi. Ayan’ın, İran ve Sudan’da petrol ve doğalgaz sahalarıyla ilgili yatırımları bulunuyor. WikiLeaks belgelerine göre ABD Ankara Büyükelçiliği’nden gönderilen kripto, Başbakan Erdoğan’ın İran’daki etkinliğini ve ilişkisini ortaya koyuyordu. ABD elçiliğinin belgesinde, 22 Şubat’ta Türk gazetelerinde İran ile Türkiye arasında müşterek bir yatırım projesi imzalandığı ve buna göre kurulacak olan yeni bir doğalgaz boru hattının, İran gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacağı belirtiliy

#ParadisePapers: Off-shore biraderler

Berat ve Serhat Albayrak’ın Çalık Holding’de yönetici olduğu dönemde holdinge bağlı çok sayıda off-shore şirketi kurulmuş. Serhat Albayrak bu şirketlerden birinin bizzat direktörü. Dünyanın dört bir yanından çok sayıda politikacı ve iş insanının off-shore bağlantılarını ortaya çıkaran Paradise Papers’ta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın damadı Enerji Bakanı Berat Albayrak’ın ağabeyi Serhat Albayrak’ın da ismi geçiyor. Serhat Albayrak, belgelere göre Malta’da bir off-shore şirketle bağlantılı görünüyor. Frocks International Trading Ltd adlı şirkette Albayrak’ın yanı sıra Çalık Holding çalışanları Mehmet Gökdemir, Murat Tarı ve Şafak Karaaslan şirket yetkilileri arasında bulunuyor. Murat Tarı 2000-2005 yılları arasında Çalık Holding’de genel müdür olarak görev yaptı. Mehmet Gökdemir Çalık Holding’e bağlı GAP Tekstil yönetim kurulu üyesi, Şafak Karaaslan Çalık Holding’in dış ilişkiler sorumlusu. Serhat Albayrak da söz konusu dönemde Çalık Holding genel müdürlüğünü yürütüyordu.

Panama Belgeleri: Hayyam Bey'in cenneti

Panama belgelerine göre Hayyam Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan önce Niue’de bir şirket kurdu. Yaptığı açıklamada “Niue’nun adını bile duymadım” dedi. Panama belgelerinde, Türkiye tarihinin en büyük banka batırma olayına imzasını atan Hayyam Garipoğlu’nun da dört off-shore şirketi ile yer aldığı ortaya çıktı. Belgelere göre Garipoğlu’nun, Sümerbank davasında adı geçen Olsten Marketing Co Ltd’nin yanı sıra üç ayrı off-shore şirketi daha var. Bu şirketlerden biri Olsten Marketing’in kapatılmasından hemen sonra kurulan Niue merkezli Unitrade International Ltd olsa da Garipoğlu, Niue’nun neresi olduğunu dahi bilmediğini ifade ederek bu şirketin kendisine ait olduğunu yalanladı. Olsten, Mossfon müşterisi Sümerbank ile ilgili dava dosyasına göre Garipoğlu, Sümerbank’a el konulmadan bir gün önce, kendisine ait olan Romania International Bank’a 8 milyon dolar transfer etti, buradan da yine kendi paravan şirketi Olsten Marketing’in hesabına aktardı. Panama belgelerine göre